( 2 ) . ايساغوجى ( Eisagoge ) يا مقدّمه بر « مقولات » ( - قاطيغورياس ) ارسطو ، از فورفوريوس صورى ( 233 - ح 301 م ) كه هيبا / هيبها ادسائى ( م 457 م ) آن را به سريانى ترجمه كرد ، معنا بيت اردشيرى جاثليق نسطورى ( ن 1 س 5 م ) از سريانى به پهلوى ترجمه كرد ، ابن مقفّع - روزبه بن دادويه شيرازى ( 80 - 142 ق ) آن را از پهلوى به عربى ترجمه كرد كه اينك در كتاب المنطق او بطبع رسيده است . ترجمه‌ها و شرح‌هاى « ايساغوجى » ارسطو متعدّد است ( رش : مستدركات . . . ) . ( 3 ) . عبارت ( - هرمنئوطيقا ) ارسطو كه هيبها ادسائى ( م 457 م ) به سريانى ترجمه كرد ، پولس ايرانى ( م 571 م ) آن را به پهلوى شرح كرد ، كه همين مأخذ ابن مقفّع در كتاب المنطق باشد . شرح پهلوى پولس را دانشمند شهير سريانى سوروس سبخت ايرانى مطران قنسرين ( م 667 م ) در « رسائل منطقيه » خود ( به آيتيلاهاى موصلى ، يئونان جهانگرد ؛ و جز اين‌ها ) اساس « شرح هرمنئوتيكا » ( به سريانى ) قرارداد ، كه نسخهء آن در موزهء بريتانيا هست . ( 4 ) . تحليل ( - آنالوطيقا ) اوّل را همان هيبها ادسائى ( م 457 م ) به سريانى ترجمه كرد ، شايد كه ترجمهء پهلوى آن به دست همان معنا بيت اردشيرى ( ن 1 س 5 م ) بوده ، يا به دست پولس ايرانى كه به‌هرحال اساس نقل آن به عربى توسّط ابن مقفّع شده است . اما « شرح آنالوطيقاى » ( اوّل ) ارسطو به سريانى هم از سوروس سبخت ايرانى ( مذكور ) باشد ، يك « شرح تحليلات » هم ( سريانى ) از حنّا نيشوع نسطورى جاثليق ( از 686 - 701 م ) ياد كرده‌اند . ( 5 ) . منطقيات ( ارسطو ) : از جمله رساله‌هايى ( گويا بجز از شماره‌هاى 2 و 4 ) منسوب به معنا ( شيرازى ) بيت اردشيرى جاثليق نسطورى ايرانى ( ن 1 س 5 م ) كه به پهلوى ترجمه كرده ؛ كتاب « القياس » او به سريانى وجود دارد ، كتاب « البرهان » را به سريانى ترجمهء حنين بن اسحاق عبادى ياد كرده‌اند ، نيز از كتاب « الخطابه » ترجمه‌اى به سريانى هست كه نويسندهء آن معلوم نباشد ، اما مترجم كتاب « السفسطه » ( - سوفيستيك ) به سريانى همانا تئوفيل انطاكى است كه شايد تئوفيلوس بن نعيمه / ناعمه ( ؟ ) باشد ، ابن زرعه آن را از سريانى و يحيى بن عدى هم به عربى ترجمه كرده‌اند ؛ سرانجام كتاب « الشعر » ارسطو هم يك ترجمهء سريانى دارد كه به عربى ترجمه شده